تحولات گسترده در حوزه هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین پزشکی، موجب دگرگونی‌های بنیادینی در فرآیندهای درمانی و تعاملات میان پزشک و بیمار شده‌اند. این فناوری‌ها با ایجاد بسترهای نوین تشخیص، درمان و مراقبت، همزمان پرسش‌هایی اساسی را در باب حقوق، مسئولیت‌ها و حدود اختیارات طرفین درمان مطرح می‌سازند. در این میان، نظام‌های فقهی و اخلاقی اسلامی، به‌ویژه فقه شیعه، نیازمند بازنگری و تطبیق با این پیشرفت‌ها هستند تا بتوانند پاسخ‌گوی مسائل نوظهور باشند. هدف از این پژوهش، بررسی و تحلیل حقوق بیمار و پزشک در بستر به‌کارگیری هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین پزشکی از منظر اسلامی و بین‌المللی است.

این تحقیق به شیوه توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. منابع فقهی معتبر شیعه، اسناد بین‌المللی حقوق بشر در حوزه سلامت، و متون تخصصی مرتبط با فناوری‌های نوین پزشکی بررسی و تحلیل شده‌اند. روش تحلیل داده‌ها کیفی بوده و تلاش شده تا با تطبیق مفاهیم سنتی با فناوری‌های جدید، الگوی نوینی از حقوق و وظایف پزشک و بیمار ارائه شود.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند نقش چشمگیری در ارتقای خدمات پزشکی داشته باشد، اما چالش‌هایی نظیر شفافیت در تصمیم‌گیری، مسئولیت حقوقی ناشی از خطاهای سیستم، حفظ کرامت انسانی بیمار و رعایت رضایت آگاهانه، ضرورت بازنگری در مبانی فقهی و قانونی را دوچندان می‌کند. همچنین مشخص شد که در بسیاری از موارد، ضوابط موجود پاسخ‌گوی شرایط نوین درمانی نیستند.

هوش مصنوعی در پزشکی فرصتی بزرگ برای بهبود کیفیت درمان است، اما بدون تبیین دقیق حقوق و تکالیف بیمار و پزشک، می‌تواند زمینه‌ساز تضییع حقوق گردد. تدوین چارچوب‌های حقوقی و فقهی مبتنی بر مبانی اسلامی و هم‌راستا با استانداردهای جهانی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.