Religion and Health

fa واکاوی چالش‌های فقهی-پزشکی بیماران مبتلا به مرگ مغزی و حیات نباتی Analyzing the Jurisprudential-Medical Challenges of Patients with Brain Death and Vegetative State فقه و حقوق اسلامی Islamic Feqh & Law پژوهشي - مقاله اصیل Original Research مسئلۀ تعیین وضعیت حیات یا مرگ در موارد «مرگ مغزی کامل» و «حیات نباتی پایدار»(Persistent Vegetative State - PVS) از جمله مباحث نوظهور و پیچیدۀ فقه پزشکی است که به&rlm;لیل عدم سابقۀ مستقیم در متون فقهی کلاسیک، نیازمند بررسی و اجتهاد مبتنی&rlm;بر یافته‌های علوم پزشکی معاصر است. تشخیص دقیق این وضعیت‌ها، زیربنای استنباط طیف گسترده‌ای از احکام شرعی است؛ احکامی از قبیل جواز قطع دستگاه‌های حمایتی، امکان پیوند اعضا، احکام طهارت و تدفین، سقوط تکالیف، مسائل حقوقی و مالی، انحلال نکاح و تقسیم ترکه که همگی منوط به تعیین مصداق «حیات» و «مرگ» هستند. این پژوهش با هدف تحلیل جامع و تطبیقی دیدگاه‌های فقهی و پزشکی در این زمینه، به&rlm;روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی اجتهادی-استنباطی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعۀ کتابخانه‌ای منابع فقهی و پزشکی و نیز مشورت با متخصصان علوم اعصاب گردآوری شده است. درراستای این هدف، مفاهیم پزشکی مراحل حیات (کامل، نباتی پایدار، عضوی) و مراحل مرگ (کامل، ادراکات عالی، مرگ مغزی) با مفاهیم فقهی حیات (مستقر و غیرمستقر) و مرگ (قلبی-مغزی و مغزی) تبیین و مقایسه شده‌اند. در این تحقیق، سه دیدگاه اصلی فقهی معاصر مورد واکاوی قرار گرفته است: دیدگاه اکثر فقها که با استناد به ادله‌ای خاص، فرد مبتلا به مرگ مغزی را زنده دانسته و احکام میت را بر او جاری نمی‌دانند؛ دیدگاه معدودی از فقها که او را مرده محسوب کرده و کلیۀ احکام مربوط به میت را اجرا می‌کنند؛ و دیدگاه قائلان به تفصیل که براساس شرایطی خاص، احکام را متفاوت می‌دانند. این پژوهش به تبیین، نقد و سنجش ادلۀ هر یک از این دیدگاه‌ها در پرتو داده‌های قطعی پزشکی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نظریۀ زنده دانستن فرد دچار مرگ مغزی، هم از منظر قوت ادلۀ استنباطی و هم از جهت شهرت در میان فقهای معاصر، ارجحیت دارد و با اصل احتیاط در حفظ نفوس انسانی و بسیاری از قواعد فقهی سازگارتر است. این تحقیق برای پژوهشگران حوزۀ فقه، حقوق پزشکی، اخلاق زیستی و نیز جامعۀ پزشکی جهت اتخاذ تصمیم‌های بالینی و شرعی آگاهانه مفید است.   The determination of life or death status in cases of “complete brain death” and “persistent vegetative state” is among the emerging and complex issues in medical jurisprudence. Due to the lack of direct precedent in classical jurisprudential texts, it requires investigation and ijtihād (independent legal reasoning) based on contemporary medical findings. Accurate diagnosis of these conditions forms the foundation for deriving a wide range of Sharī‘ah rulings, including the permissibility of withdrawing life-support systems, the feasibility of organ transplantation, rulings pertaining to ritual purity and burial, the cessation of religious obligations, legal and financial matters, the dissolution of marriage, and the distribution of inheritance—all of which are contingent upon determining the applicable definitions of “life” and “death.” This research, aiming at a comprehensive and comparative analysis of jurisprudential and medical perspectives on this subject, has been conducted using a descriptive-analytical method with an ijtihādī-deductive approach. The required data were gathered through a library study of jurisprudential and medical sources, as well as consultations with neuroscience specialists. Towards this objective, the medical concepts of life stages (complete, persistent vegetative, organic) and death stages (complete, higher brain, brain death) are explained and compared with the jurisprudential concepts of life (mustaqirr [stable] and ghayr mustaqirr [non-stable]) and death (cardio-pulmonary and cerebral). In this study, three main contemporary jurisprudential viewpoints are examined: 1) The majority view among jurists, who, citing specific evidence, consider a brain-dead individual alive and do not apply the rulings of the deceased to them; 2) The minority view among jurists, who consider such an individual deceased and apply all rulings pertaining to the dead; and 3) The differentiated view held by some scholars, who apply different rulings based on specific conditions. This research elucidates, critiques, and evaluates the evidence of each of these viewpoints in light of definitive medical data. The findings indicate that the theory considering a brain-dead individual to be alive holds preference, both in terms of the strength of its deductive evidence and its prevalence among contemporary jurists. It is also more consistent with the principle of precaution in preserving human life and numerous jurisprudential rules. This study is useful for researchers in the fields of jurisprudence, medical law, and bioethics, as well as the medical community, for making informed clinical and Sharī‘ah-based decisions.   مرگ مغزی, حیات نباتی پایدار (PVS), فقه پزشکی, احکام شرعی, اخلاق زیستی, حقوق پزشکی Bioethics, Brain death, Medical law, Medical jurisprudence, Persistent vegetative state, Sharī‘ah Rulings 0 0 http://jrh.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-617-7&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Hossein Hosseini Karnami سید حسین حسینی کارنامی hosin.hosini@gmail.com 10031947532846009886 10031947532846009886 Yes Faculty Member and Associate Professor, Mazandaran University of Medical Sciences عضو هیئت‌ علمی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مازندران